Boven en onder: een korte geschiedenis van het onderschrift
Van dikke witte letters op forumplaatjes tot tekstbalken en ondertitels bij korte video's: hoe de vorm van het meme-onderschrift veranderde.
Tekst bij een plaatje is zo oud als de spotprent. Toch heeft het onderschrift op internet een eigen geschiedenis, en dat is vooral een geschiedenis van techniek: wat makkelijk te maken was, werd de norm.
De afbeeldingsmacro
In de vroege jaren van internetfora deelden mensen plaatjes met een korte zin erop, vaak in vette schreefloze kapitalen met een zwarte rand. Die rand was geen stijlkeuze maar noodzaak: witte letters met een donkere omlijning blijven leesbaar op elke achtergrond, licht of donker, rustig of druk. De letter zelf was een smalle, zware schreefloze die op vrijwel elke computer stond. Wie een plaatje maakte, wist dat de ontvanger dezelfde letter te zien kreeg.
Uit die tijd stamt ook de vaste indeling in twee regels: de opbouw bovenaan, de clou onderaan. Zie het als een mop in twee zinnen, met het beeld als pauze ertussen.
Makers in de browser
Toen er eenvoudige makers in de browser kwamen, werd een bekend beeld met een nieuwe tekst het belangrijkste formaat. Hetzelfde plaatje kreeg duizenden onderschriften, en het beeld ging werken als een soort leesteken: wie het zag, wist al welke toon er zou volgen. Daarom kan de tekst bij dit soort memes zo kort zijn. Het beeld doet de helft van het werk.
De witte balk erboven
Later verschoof de tekst van óp het beeld naar erboven: een witte balk met gewone zwarte letters, in een zin die leest als een bericht. „Als je…”, „Wanneer…”. Die vorm past bij plekken waar beelden tussen gewone berichten staan; het geheel ziet eruit als een bericht met een plaatje als reactie. Het beeld blijft ongemoeid en er is ruimte voor een langere zin. Dit formaat staat op ons verlanglijstje voor de teksttafel.
Labels in het beeld
Een andere tak gebruikt geen boven en onder, maar zet losse woorden op de figuren in het beeld. De ene figuur is „ik”, een voorwerp is „mijn goede voornemens”, een derde is „een nieuwe hobby”. De grap zit in de verhouding tussen de labels. Daarvoor heb je vrije, versleepbare teksten nodig in plaats van vaste regels.
Bewegend beeld en ondertitels
Met korte loops en video's kwam er nog een laag bij. De tekst staat dan vaak in een rustig vak boven of onder het bewegende beeld, of verschijnt als ondertitel. Omdat het beeld beweegt, moet de tekst juist stilstaan en snel te lezen zijn. Een loop van een paar seconden wordt meerdere keren bekeken, maar de tekst moet de eerste keer al aankomen.
Wat blijft
Al die vormen delen hetzelfde uitgangspunt: weinig woorden, veel contrast en een beeld dat de tekst afmaakt. Letters en plek zijn veranderd, het ritme van opbouw en clou is gebleven.